نداشتند . در يك همچو مسيرى كه آنها عمال خودشان را وادار كردند و جوانهاى ما را به مسير ديگرى بردند ، شما متوقع نباشيد كه فوراً آنها از آن مسير برگردند و به مسير ملت بيايند ، لكن مأيوس نباشيد . ملت راه خودش را پيدا كرده است ، شما جوانها راه خودتان را پيدا كرديد . اگر امروز نشود تصفيه ، فردا تصفيه مىشود . ناچار از اين تصفيه است ؛ يعنى يك ملتى كه فهميده مرضش چيست . ابتداى هر چيزى فهم اين است كه ما گرفتاريمان چيست . در اين پنجاه سال ما را از اينكه بفهميم گرفتاريمان چيست اغفال كرده بودند . ما آن ميكروبهاى فاسد را و مُفسِد را براى خودمان درمان مىدانستيم ! ما آنهايى كه ما را به تباهى مىكشيدند براى خودمان معالج مىدانستيم . ما را اين طور درست كرده بودند ، با آن تبليغات دامنه‌دارشان به ما اين طور حالى كرده بودند كه شما بايد هر چه كه مىخواهيد ، هر تمدنى كه مىخواهيد ، هر فرهنگى مىخواهيد ، از غرب بايد براى شما بيايد ، خودتان نداريد . [ با ] اين افكار پوسيده‌اى كه اينها تزريق كردند به وسيلهء قلمهاى فاسد و به وسيلهء گفتارهاى منحرف‌كننده ، ما را همچو بار آوردند و جوانهاى ما را همچو بار آوردند كه آنكه زهر مُهلِك براى جامعهء ما بود خيال كند دواى دردش است ! الآن هم همين فاسدها ، بعضى از همين فاسدها ، در جامعهء ما هستند ، در همه جا هستند ، در دانشگاه هم هست ، در همه جاى مملكت ما هست . و توقع اين را نداشته باشيد كه يك درد پنجاه و چند ساله به چند روز و چند ساعت و چند وقت و چند ماه و چند سال معالجه بشود . شما ملاحظه كنيد ، يك كسى كه يك ربع ساعت سرماخوردگى برايش پيش مىآيد يك ماه گاهى احتياج به معالجه دارد . و يك جامعه‌اى كه دو هزار و پانصد سال زيرِ يوغ اشخاصى بوده است كه براى خودشان مىخواستند جاه و مقام درست كنند و ظلمشان بر جامعه از همه طرف بوده است . آنكه ما يادمان است [ در اين ] پنجاه و چند سال ، بدترين اوقات را مملكت ما گذراند ، بدترين اوقات تاريخ ما بود ؛ يعنى از همه اطراف به ما هجوم آورده بودند ، به مملكت ما هجوم آورده بودند . همهء قشرها را بعد از مطالعه در خدمت گرفته بودند ؛ و ما را از